ایمنی و ملاحظات پدافند غیرعامل

• تهیه نقشه پناهگاه‌ها و تعیین نقاط امن طبقات
• مقاوم‌سازی و ارتقای تاب‌آوری محل‌های تجمع متناسب با طرح سازه‌ای و عملکرد مورد انتظار از سازه
• آموزش اقدامات ایمنی برای کاهش خطر شکست شیشه‌ها، از جمله استفاده از پرده‌های ضخیم، فیلم‌های ایمنی روی شیشه مثل چسب زدن، فاصله گرفتن از پنجره‌ها در هنگام وقوع انفجار یا موج فشار
• آموزش کلیه ساکنان درباره نحوه پناهگیری و خروج اضطراری

ساختار جایگزین مدیریت

برای تداوم خدمات پشتیبانی در مواقع اضطراری، لازم است ساختار جایگزین برای مدیریت ساختمان پیش‌بینی شود تا در صورت عدم حضور مدیر و همچنین نگهبان و سرایدار، تعدادی از ساکنین کلیدهای ضروری مانند قفل آسانسور، موتورخانه‌ها، درهای ورودی، پشت‌بام‌ها و مانند آن را در اختیار داشته و بتوانند اقدامات لازم را در زمان مناسب انجام دهند.

در این چارچوب:

• یک یا دو نفر از ساکنان به عنوان جانشین مدیر ساختمان تعیین شوند
• دسترسی به کلیدهای ضروری ساختمان (از جمله موتورخانه، تابلو برق اصلی، پشت‌بام، اتاق آسانسور و درهای خروج اضطراری) در شرایط اضطراری برای افراد مشخص فراهم باشد
• محل نگهداری این کلیدها و مسئولیت استفاده از آن‌ها با هماهنگی قبلی میان مدیر و ساکنان تعیین گردد

ذخایر اضطراری و اطلاعات ساکنان

• ذخیره اقلام اضطراری شامل دارو، آب، غذا، چراغ اضطراری، کپسول آتش‌نشانی، جعبه کمک‌های اولیه
• ثبت و به‌روزرسانی فهرست افراد آسیب‌پذیر (سالمندان، معلولان، کودکان) برای اولویت‌بندی کمک‌های اضطراری
• در اطراف ساختمان، یک یا چند محل امن برای تجمع ساکنان پس از تخلیه اضطراری شناسایی شود

ایمنی سازه‌ای و فنی

• در صورت وجود نشانه‌های آسیب یا نگرانی ایمنی سازه‌ای، درخواست بازدید فنی از مهندسان دارای صلاحیت برای ارزیابی وضعیت سازه
• کنترل سلامت ستون‌ها و دیوارهای باربر، به‌ویژه در طبقات زیرزمین و محل‌های احتمالی پناهگیری
• نصب دیوارهای جداکننده مقاوم یا تیغه‌های غیرقابل اشتعال در مسیرهای فرار
• اطمینان از عملکرد صحیح درها، پنجره‌ها، قفل‌ها و راه‌پله‌های اضطراری

آتش‌نشانی و ایمنی عمومی

• تأمین و استقرار کپسول‌های آتش‌نشانی مناسب (ترجیحاً نوع پودر و در صورت نیاز CO₂ برای فضاهای دارای تجهیزات برقی) در طبقات ساختمان و آموزش نحوه استفاده صحیح از آن‌ها به ساکنان
• پیگیری نصب سامانه هشدار دود، گاز و آتش در تمامی طبقات
• پاک‌سازی راه‌پله‌ها، ورودی‌ها و پشت‌بام از هرگونه مانع
• عدم قفل راه‌های خروجی ساختمان نظیر پشت بام و حیاط برای جلوگیری از گیرافتادن در هنگام خروج اضطراری
• تعبیه سیستم اعلام عمومی (بلندگو یا پیام‌رسان داخلی) جهت اطلاع‌رسانی فوری
• انجام مانورهای شبیه‌سازی حمله هوایی و آتش‌سوزی به صورت نوبه‌ای
• وجود نقشه خروج اضطراری در هر طبقه با مسیرهای مشخص و علامت‌گذاری شب‌تاب
• جلوگیری از انبار کردن مواد قابل اشتعال در فضاهای مشترک ساختمان

ایمنی تأسیسات مکانیکی و برقی

• شناسایی و آشکارسازی و اطمینان از دسترسی سریع محل شیرهای گاز، آب و کنتور برق اصلی و آموزش نحوه قطع کردن آن به ساکنین
• بررسی دوره‌ای سلامت آسانسورها و توقف آن‌ها در زمان بحران
• بازبینی موتورخانه، چیلر و پمپ‌ها توسط متخصص
• در ساختمان‌های دارای آسانسور، در صورت امکان سامانه نجات اضطراری آسانسور (ARD) یا تجهیزات مشابه برای انتقال کابین به نزدیک‌ترین طبقه در زمان قطع برق پیش‌بینی شود
• ذخیره آب در مخازن مستقل با شیرهای اضطراری برای استفاده در شرایط بحرانی

مدیریت لحظه بحران

• فعال‌سازی چراغ‌های اضطراری و سیستم صوتی هشدار
• هدایت ساکنان به پناهگاه طبق نقشه از پیش تعیین‌شده توسط مدیر ساختمان
• قطع جریان گاز، برق و آب توسط شخص مسئول تعیین شده قبل از بحران
• حفظ آرامش ساکنان و جلوگیری از ازدحام در راه‌پله‌ها
• استفاده از وسایل ارتباطی (پیام کوتاه داخلی) برای انتقال دستورها

ایمنی سازه و کنترل آسیب

• ارزیابی سریع آسیب‌دیدگی ظاهری در کلیه قطعات سازه‌ای و غیرسازه‌ای ساختمان با دنبال کردن تخریب‌های کلی و موضعی، ترک‌خوردگی‌ها، تغییر‌شکل‌های مشهود، آسیب‌های ایجاد‌شده در چهارچوب‌ها، درها و پنجره‌ها
• جلوگیری از ورود افراد به بخش‌های فروریخته تا پایان بررسی تخصصی توسط نهاد ذیصلاح
• توجه به علائم هشداردهنده مانند ترک‌های جدید یا صدای شکستگی سازه
• در صورت آسیب شدید، تخلیه کامل ساختمان با اولویت سالمندان، کودکان و افراد ناتوان

مقابله با آتش‌سوزی و نشت گاز

• استفاده از کپسول‌های CO₂ یا پودر خشک برای خاموش کردن آتش‌های کوچک
• اگر آتش بزرگ است، بلافاصله ساکنان را از مسیرهای خروج علامت‌گذاری‌شده خارج کنید
• اطمینان از بسته بودن شیر گاز اصلی و جلوگیری از استفاده از شعله باز
• تهویه مکان‌های بسته برای جلوگیری از تجمع دود یا گاز سمی

مدیریت تأسیسات در شرایط اضطراری

• روشن نگهداشتن چراغ‌های اضطراری و رادیو باتری‌خور برای دریافت پیام‌ها
• استفاده از ژنراتور فقط در مکان ایمن بیرون از پناهگاه
• حفظ دمای مناسب در فضای پناهگاه با تهویه طبیعی یا سیستم فرعی دستی

بررسی اولیه خسارت

• ثبت تصاویر و اطلاعات خرابی‌ها برای ارائه به مراجع رسمی (شهرداری، آتش‌نشانی و بنیاد مسکن و ...)
• انجام بررسی سازه‌ای دقیق توسط کارشناسان تأیید‌شده وزارت راه و شهرسازی
• جلوگیری از بازگشت ساکنان به بخش‌های آسیب‌دیده تا زمان تأیید ایمنی

ایمنی و بهداشت محیط

• بررسی کیفیت آب آشامیدنی در صورت آسیب به شبکه آب و اطمینان از سلامت هوای داخل ساختمان
• تمیز کردن فضاها با رعایت اصول ایمنی (ماسک، دستکش، تهویه)
• مدیریت پسماندهای خطرناک (شیشه، مواد شیمیایی، سوخت‌ها) با هماهنگی شهرداری
• پاک‌سازی محیط از مصالح آسیب‌دیده و خطرناک
• استفاده از تجهیزات ایمنی مانند دستکش و ماسک در هنگام پاک‌سازی

بازسازی و مقاوم‌سازی

• پیگیری تقویت بخش‌های آسیب‌پذیر سازه بر اساس مشخصات و عملکرد مورد انتظار سازه موجود و تغییر‌شکل‌ها و نیروهای تجربه‌شده ناشی از مخاطره حاصل‌آمده (انفجار یا اصابت)
• نصب مجدد سیستم‌های هشدار و بررسی کامل تجهیزات آتش‌نشانی
• در نظر گرفتن اصلاحات پدافند غیرعامل برای آینده؛ مثلاً ایجاد راه‌های پناهگیری بیشتر یا تقویت ژنراتور

آموزش و مستندسازی

• برگزاری جلسه آموزشی با ساکنان برای مرور تجربیات و بهبود روند آینده
• در صورت بروز خسارت قابل توجه، گزارش وضعیت ساختمان به شهرداری یا بنیاد مسکن (با توجه به شهر محل سکونت) جهت بررسی و دریافت خدمات پشتیبانی و خسارت